Soort van dag 155: koekoek

(4 juni 2023)

Een week geleden besteedde ik aandacht aan de kleine karekiet. Toen kwam ook de koekoek aan de orde. Die legt haar eieren o.a. in de nesten van de kleine karekiet. Over deze broedparasiet valt nog veel meer te vertellen.

Koekoeken zie en hoor je bij ons alleen in de zomer. Half april keren ze terug uit tropisch Afrika. Volwassen koekoeken trekken na de eileg weer weg (juli, augustus). Met verschillende tussenstops keren ze terug naar de regenwouden van Congo. De jonge vogels vertrekken veel later (september, oktober).

Mannetjes zijn blauwgrijs en hebben een gestreepte witte buik. Vrouwtjes zijn grijs of roestbruin. Koekoeken hebben de grootte van een duif. Als een koekoek zit, laat hij vaak z’n vleugels afhangen. In de vlucht lijkt hij op een sperwer. Dat heeft een groot voordeel: de koekoek merkt aan de paniekreacties waar mogelijke waardvogels zitten. De soort heeft spitse vleugels en een lange staart. Alleen de mannetjes roepen ‘koekoek’.

Het vrouwtje legt wel 10 tot 25 eieren, per nest een exemplaar. Ze hoeft geen energie te steken in broedzorg, dus kan ze al haar energie steken in veel eieren leggen. Een koekoekvrouwtje legt haar ei in het nest van de soort waar zij zelf is grootgebracht. De eikleuren zijn er zelfs op aangepast. Kleine karekiet, heggenmus, graspieper, witte en gele kwikstaart zijn de belangrijkste waardvogels. Als een vrouwtje een ei wil gaan leggen, slaakt ze een kreet die verdacht veel lijkt op die van de sperwer. De waardvogel verlaat dan haar nest.

De koekoek eet bijna uitsluitend insecten. Vooral harige of felgekleurde rupsen (die door andere vogels worden gemeden) staan bij de koekoek op het menu. De haartjes worden via een braakbal weer uitgespuugd. Het rupsendieet wordt aangevuld met kevers, krekels, sprinkhanen, oorwormen en libellen.

De koekoek vind je vooral in de duinen, moerasgebieden en kleinschalig cultuurlandschap. Ze zijn te vinden in relatief open terreinen met enkele hoge uitkijkposten. Vanaf deze uitkijkposten speuren ze naar nesten van waardvogels.

Sinds 2004 staat de koekoek als kwetsbaar op de Rode Lijst van Nederlandse broedvogels. De koekoek is o.a. afhankelijk van hoe het gaat met de waardvogels. Daarnaast moet er ook genoeg voedsel zijn. Er zijn momenteel zo’n 7.000 ‘broedparen’.

Veel dieren die een vergelijkbare vorm van broedparasitisme vertonen, zijn naar de koekoek vernoemd, zoals koekoekshommels en koekoekswespen. Koekoeksbloemen zijn genoemd naar het witte schuim dat vaak op de plant te vinden is; men dacht dat het spuug van de koekoek was (soort van dag 141). Dat vogels in andere streken overwinteren, is nog maar vrij kort bekend. Men dacht bijvoorbeeld dat koekoeken in de herfst in sperwers veranderden. Er zijn verschillende spreekwoorden en gezegden die ‘koekoek’ bevatten. ‘Koekoek’ werd vaak gebruikt om de naam van de duivel te vermijden. De koekoek was gewijd aan de Noorse god Thor.

De afbeelding van de koekoek is afkomstig van Kev via Pixabay. De harige rups is er een van de grote beer.

Hier lees je waarom ik elke dag een soort plaats: https://inekebams.com/soort-van-de-dag/.

𝘉𝘳𝘰𝘯𝘯𝘦𝘯: 𝘞𝘪𝘬𝘪𝘱𝘦𝘥𝘪𝘢, 𝘝𝘰𝘨𝘦𝘭𝘣𝘦𝘴𝘤𝘩𝘦𝘳𝘮𝘪𝘯𝘨, 𝘴𝘤𝘪𝘦𝘯𝘵𝘪𝘢𝘴.𝘯𝘭, 𝘕𝘢𝘵𝘶𝘳𝘦 𝘛𝘰𝘥𝘢𝘺