Soort van dag 165: roesten

(14 juni 2023)

Op allerlei (levende) planten kun je roesten (roestschimmels) tegenkomen. Het gaat hierbij om gele, oranje, bruine of zwarte vlekjes op bladeren en/of (blad)stelen. Roesten vormen hun vruchtlichamen in het weefsel van hun gastheer en zijn met het blote oog nauwelijks van elkaar te onderscheiden. Gelukkig zijn veel roestsoorten specifiek voor bepaalde plantensoorten (waardplanten). Als je op de Verspreidingsatlas kijkt, lijkt het wel of roesten zeldzaam zijn. Dat is niet zo: ze worden onvoldoende geïnventariseerd.

Op cultuurgewassen worden ze als schadelijke plantenziekten beschouwd. Ze kunnen grote (economische) schade aanrichten. Er komen in ons land ook exoten voor zoals de peer-jeneverbesroest (oranje vlekken op perenbladeren) en kaasjeskruidroest (op m.n. stokroos). Deze exoten zijn in ons land gekomen met invoer van plantmateriaal.

Roesten zijn een klasse van parasitaire schimmels. Kenmerkend is dat ze (in principe) een levenscyclus van vijf stadia doorlopen, op twee heel verschillende waardplanten. In elk stadium worden weer andere sporen gevormd. Er zijn geen andere organismen waarbij dat gebeurt. Wel zijn er variaties mogelijk: één of meer typen sporen worden niet gevormd en/of er is geen waardplantwisseling.

Ik ben me in coronatijd voor roesten gaan interesseren, toen ik iets had gelezen over roest op speenkruid en ik die ook in onze tuin vond. Ik heb in 2021 een webinar gevolgd. Sinds die tijd zoek ik regelmatig gericht naar roesten op planten. In 2011 verscheen een boekje met de Nederlandse roestsoorten. Je kunt het hier downloaden. Er worden in dit boek 345 roestsoorten beschreven. Hiervan zijn 163 soorten bekend in ons land (en komen voor op 300 plantensoorten). Daarnaast worden er nog 182 soorten beschreven die bij ons zouden kunnen voorkomen omdat de waardplanten hier voorkomen.

Verschillende roesten zijn al eerder bij ‘soort van de dag’ genoemd. Op bijgaande foto’s zie je vier verschillende soorten die ik in onze tuin heb waargenomen.

Brandnetel-zeggeroest (linksboven) heeft drie stadia op zeggensoorten en twee stadia op brandnetel.

Algemene oranje roest (rechtsboven) is een soort die op verschillende plantensoorten kan voorkomen, zoals hier bijvoorbeeld op ruig klokje. Op ruig klokje komen drie stadia van de roest voor. De andere waardplant zijn dennen. (Die komen niet bij ons in de buurt van nature voor. Kun je nagaan hoe ver sporen door de wind verspreid worden!)

Kroonroest (linksonder) heb ik gefotografeerd op onze vuilboom (sporkehout). Inmiddels zijn de geïnfecteerde delen van de twijgen boven de roest afgestorven. Waardplanten zijn enerzijds wegedoorn en sporkehout, anderzijds grassen. Een ondersoort komt in de nazomer vooral voor op Engels raaigras. Volgens de website graszoden.nl komt kroonroest tegenwoordig veel vaker voor dan vroeger en dat zou ermee te maken hebben dat volgens de wetgeving geen late stikstofbemesting meer gegeven mag worden; extra stikstof remt namelijk de grasziekte af. (Maar misschien komt het ook door de monoculturen van Engels raaigras? Morgen meer over dit gras.)

Op speenkruid kunnen drie soorten roest voorkomen. Op dit speenkruidblad (rechtsonder) zit speenkruidroest.

Hier lees je waarom ik elke dag een soort plaats.

𝘉𝘳𝘰𝘯𝘯𝘦𝘯: 𝘞𝘪𝘬𝘪𝘱𝘦𝘥𝘪𝘢, 𝘣𝘰𝘥𝘦𝘮𝘱𝘭𝘢𝘯𝘵.𝘯𝘭, 𝘨𝘳𝘢𝘴𝘻𝘰𝘥𝘦𝘯.𝘯𝘭, 𝘮𝘺𝘤𝘰𝘭𝘰𝘨𝘦𝘯.𝘯𝘭, 𝘕𝘢𝘵𝘶𝘳𝘦 𝘛𝘰𝘥𝘢𝘺