Soort van dag 169: grote kroosvaren

(18 juni 2023)

In de week van de invasieve exoten (16 t/m 25 juni) besteed ik elke dag aandacht aan een (invasieve) exoot. Het gaat hierbij om planten en dieren die door toedoen van de mens in ons land voorkomen en schadelijk zijn, o.a. voor de biodiversiteit. Vandaag gaat het over de grote kroosvaren en andere vlotvarens.

Vlotvarens zijn varens die vooral in (sub)tropische gebieden voorkomen en die op het water drijven. In Heukels’ Flora van Nederland worden vier soorten genoemd. De kleine vlotvaren is inheems in Europa (niet in Nederland) en de kleine kroosvaren is een exoot; beide soorten zijn waarschijnlijk uit Nederland verdwenen. Grote vlotvaren is een invasieve soort die slechts sporadisch in Nederland wordt aangetroffen. In de winter sterft de soort af, maar bij stijgende temperaturen door klimaatverandering zou het kunnen dat de plant zich blijvend in Nederland gaat vestigen en een plaag wordt. De soort was in Nederland gewoon nog te koop totdat deze in 2019 op de Unielijst van invasieve exoten werd geplaatst. Grote vlotvaren komt in de natuur doordat mensen vijver- en aquariumplanten weggooien in openbaar water. Grote kroosvaren is mogelijk ook op deze manier in Nederland terecht gekomen. Deze soort is inmiddels ingeburgerd en je kunt hem in o.a. (zeer) voedselrijke poldersloten in het westen, noorden en oosten van ons land tegenkomen. Hij staat niet op de Unielijst, maar wordt wel door de EU als een invasieve waterplant gezien.

Grote kroosvaren komt oorspronkelijk uit subtropische delen van Noord- en Zuid-Amerika. Rond 1900 werd de soort voor het eerst in de Nederlandse natuur waargenomen. Grote kroosvaren is een eenjarige, drijvende waterplant met een geschubd uiterlijk en een doorsnede tot 5 cm. Op de foto links zie je het samen met eendenkroos. Grote kroosvaren is meestal groen, met een rode tint. In de herfst worden de plantjes onder invloed van de kou volledig rood (het lijkt dan net op gravel).

Grote kroosvaren kan een zeer dichte aaneengesloten vegetatie vormen. Ondergedoken planten krijgen hierdoor lichtgebrek en sterven af. Hierdoor wordt er onder het dek van kroosvaren geen zuurstof meer geproduceerd. Dit is nadelig voor vissen en andere waterdieren.

Nog een nadeel is dat tussen de schubben van grote kroosvaren blauwalgen leven. Deze maken stikstof uit de lucht beschikbaar voor de plant. Als de massa aan kroosvarens in het najaar afsterft, komt er een grote hoeveelheid stikstof vrij en wordt de sloot nog voedselrijker.

De matten met grote kroosvaren kunnen verder de waterdoorstroming ernstig belemmeren. En wat ook gebeurt: mensen (en dieren) zien het aan voor vaste grond en gaan vervolgens kopje onder (bekend uit onze tijd in Boskoop).

Er is een kevertje dat op grote kroosvaren leeft, het kroosvarensnuittorretje. Deze komt sinds 1920 in ons land voor, ook afkomstig uit Amerika, en wordt niet als invasief beschouwd.

Er zijn nog meer uitheemse waterplanten die problemen veroorzaken. Op de website van NVWA worden er zestien genoemd. Het grootste deel hiervan staat op de Unielijst. Het advies in het algemeen is: nooit planten uit vijvers en aquaria in openbaar water dumpen. Je weet vaak niet meer wat je precies hebt aangeschaft. Dus neem het zekere voor het onzekere!

Hier lees je waarom ik elke dag een soort plaats.

𝘉𝘳𝘰𝘯𝘯𝘦𝘯: 𝘕𝘝𝘞𝘈, 𝘸𝘢𝘢𝘳𝘯𝘦𝘮𝘪𝘯𝘨.𝘯𝘭, 𝘞𝘪𝘬𝘪𝘱𝘦𝘥𝘪𝘢