Soort van dag 170: Amerikaanse rivierkreeften

(19 juni 2023)

In de week van de invasieve exoten (16 t/m 25 juni) besteed ik elke dag aandacht aan een (invasieve) exoot. Het gaat hierbij om planten en dieren die door toedoen van de mens in ons land voorkomen en schadelijk zijn, o.a. voor de biodiversiteit. Vandaag gaat het over Amerikaanse rivierkreeften.

Het is altijd een bijzondere ervaring, een ontmoeting met een rode Amerikaanse rivierkreeft. Die gaat dan gelijk in een dreigende houding staan. Dat doen ze ook tegen auto’s, maar daarvan zijn auto’s niet onder de indruk. Zeker in de nazomer kun je ze op straat tegenkomen als de dieren seksueel actief zijn.
Dat kans dat je een Europese rivierkreeft tegenkomt, is maar heel klein. Ze komen alleen nog voor op één locatie op de Veluwezoom. Ooit zette de adel ze voor consumptie uit in de Veluwse sprengen. Van daaruit hadden ze zich over Zuidoost-Nederland verspreid. Maar met de komst van Amerikaanse rivierkreeftsoorten kwam ook een ziekte mee: de kreeftenpest. Hierdoor zijn bijna alle Europese rivierkreeften verdwenen. Zelf zijn de Amerikaanse rivierkreeften niet gevoelig voor deze ziekte.

Naast de inheemse komen door heel Nederland zeven exotische soorten voor. Wil je weten met welke soort je te maken hebt, dan kun je hiervoor de zoekkaart rivierkreeften van eis-nederland.nl raadplegen. Een exotische soort is de Turkse rivierkreeft. Omdat die ook gevoelig is voor de kreeftenpest, komt die niet zoveel voor. De zes andere soorten komen allemaal uit Amerika.
Rivierkreeften eten voornamelijk insecten, slakken en waterplanten, maar ook viseitjes en hele vissen worden gegeten. De meeste soorten zijn ’s nacht actief. Rivierkreeften graven in oevers holen en tunneltjes ter bescherming van jonge kreeftjes en om in te schuilen tijdens droge perioden.

De soorten zijn in Europa voor consumptie geïntroduceerd en ook illegaal uitgezet. Reden was de afname van het aantal Europese kreeften. Ook zijn de kreeften geïmporteerd voor tuinvijvers en aquaria en vervolgens ontsnapt of uitgezet. Meestal hebben ze zich verspreid vanuit een introductie buiten Nederland.
Wat zijn de problemen met de Amerikaanse rivierkreeften (naast het overbrengen van de ziekte)? Alle exotische soorten eten onderwaterplanten en maken ze kapot. Dit heeft gevolgen voor dieren die afhankelijk zijn van deze planten als schuil- en broedplaats, zoals diverse soorten vissen, amfibieën, kevers en vogels. De kreeften graven in oevers en dijken. Dat leidt tot afkalving en mogelijk zelfs tot dijkverschuivingen (Reeuwijk 2021). Al dat gegraaf en gewoel leidt bovendien tot vertroebeling en tot extra voedingsstoffen in het water.

De soorten staan sinds 2016 op de Unielijst van intensieve exoten. Je mag dus geen rivierkreeften verhandelen, houden of vervoeren. De lidstaten van de EU moeten populaties in natuurgebieden opsporen en verwijderen; als dat niet lukt, zodanig beheersen dat schade en verspreiding worden voorkomen. Rivierkreeften worden ook steeds meer bestreden via commerciële bevissing, uiteraard onder voorwaarden. Commerciële visserij is overigens niet gebaat bij totale eliminatie van de soorten (maar dat is toch inmiddels niet meer haalbaar).

Oorspronkelijk hadden de exoten geen natuurlijke vijanden. Maar de laatste jaren wordt waargenomen dat ze gegeten worden door watervogels zoals futen, waterhoentjes, reigers en meeuwen. Ook grote vissen en palingen eten de kreeften. Op de foto rechtsonder zie je een braakbal (vermoedelijk van een blauwe reiger) met resten van een rivierkreeft.

Hier lees je waarom ik elke dag een soort plaats.

𝘉𝘳𝘰𝘯𝘯𝘦𝘯: 𝘕𝘝𝘞𝘈, 𝘞𝘪𝘬𝘪𝘱𝘦𝘥𝘪𝘢, 𝘕𝘢𝘵𝘶𝘳𝘦 𝘛𝘰𝘥𝘢𝘺, 𝘪𝘯𝘷𝘢𝘴𝘪𝘦𝘷𝘦-𝘦𝘹𝘰𝘵𝘦𝘯.𝘪𝘯𝘧𝘰