Soort van dag 177: knutten

(26 juni 2023)

Juni is onze omgeving (laagveengebied) bij uitstek knuttenmaand. Ook daarvoor en daarna zijn deze kleine mugjes aanwezig, maar in juni merken we er het meeste van. Daardoor is het nu niet prettig om met (vrijwel) windstil weer ’s avonds buiten te zitten. Ook overdag, in de schaduw, zwermen er knutten om ons heen. Maar dat schijnen andere soorten te zijn dan die je ’s avonds ziet.

Knutten zijn ook bekend als knutjes, knaasjes, knijten (Vlaanderen), knozels (Zuid-Nederland), mietsen (Noord-Nederland), mampieren (Suriname) en meurzen (Nieuwkoop). In het Engels heten ze o.a. midges. Wereldwijd zijn er bijna 6.000 soorten beschreven. In Nederland komen honderd verschillende soorten voor. Zie die kleine beestjes maar eens uit elkaar te houden…

Knutten zijn een familie uit de onderorde muggen. Ze zijn heel klein (1-4 mm). Ze hebben korte poten, donkere vlekjes op de vleugels en stekende monddelen. Niet alle knutten bijten; dat doen vooral de vrouwtjes van het geslacht Culicoides (in ons land met ruim twintig soorten vertegenwoordigd). Ze hebben bloed nodig voor de ontwikkeling van de eitjes. Bij mensen veroorzaken de beten vooral ongemak (hevige jeuk), maar bij sommige dieren kunnen ook ziekten overgebracht worden (zoals blauwtong bij schapen en herkauwers). De mannetjes voeden zich uitsluitend met nectar of andere zoete plantensappen.

Tijdens het zwermen vindt de paring plaats. Na de bevruchting zet het vrouwtje haar eitjes af. Dat kan op allerlei verschillende vochtige plekken zijn, afhankelijk van de soort knut. De bloedzuigende soorten van het geslacht Culicoides zetten hun eitjes af in milieus met organisch materiaal zoals rottend veen en mest. Daarom zijn zij vooral te vinden in het laagveengebied en rond boerenerven.

Uit de eitjes komen de larven. Dat zijn 2-5 mm lange wormachtige beestjes. Ze zijn makkelijk te herkennen door de zwiepende bewegingen die ze maken. De larven eten dood organisch materiaal, bacteriën, algen, schimmels en andere micro-organismen. Larven die in het water leven, worden door vissen en amfibieën gegeten. Larven die op het land leven (2-5 cm onder de grond), staan op het menu van vogels. De larven maken vier stadia door. Daarna verpoppen ze zich.

De meeste soorten van het bloedzuigende geslacht Culicoides ontwikkelen zich bij 20-25^o C in ongeveer een maand van ei tot volwassen dier. De volwassen dieren leven een tot twee maanden. Ze worden gegeten door vogels, spinnen en vleermuizen. Afhankelijk van de soort overwinteren ze als ei of in het derde of vierde larvale stadium.

Overigens: niet alles wat klein is en zwermt, is een knut. Op een avond heb ik met een insectennet geprobeerd ze te vangen om ze vervolgens in een afsluitbaar bakje te bekijken (foto rechtsonder). Ik had van alles gevangen, maar (volgens ObsIdentify) geen knut. Ook van de zwerm ‘vliegjes’ boven het water die ik begin mei fotografeerde (foto linksonder), weet ik niet zeker of het knutten zijn.

Hier lees je waarom ik elke dag een soort plaats.

𝘉𝘳𝘰𝘯𝘯𝘦𝘯: 𝘬𝘢𝘥.𝘯𝘭, 𝘞𝘪𝘬𝘪𝘱𝘦𝘥𝘪𝘢, 𝘦𝘥𝘦𝘱𝘰𝘵.𝘸𝘶𝘳.𝘯𝘭/552023