Soort van dag 178: moeraswespenorchis

(27 juni 2023)

Orchideeën spreken erg tot de verbeelding. Wereldwijd komen zo’n 20.000 soorten voor, de meeste in de tropen. Sommige hiervan worden bij ons verkocht als kamerplant. Maar ook in de Nederlandse natuur komen orchideeën voor, wel zo’n veertig verschillende soorten!
Veel orchideeënsoorten in Nederland zijn (zeer) zeldzaam. Orchideeën zijn kwetsbaar omdat ze hoge eisen stellen aan hun groeiplaats. Een orchidee heeft namelijk voor de kieming en de groei bepaalde schimmels nodig. Verder kan het jaren duren voor ze voor het eerst gaan bloeien. Door vermesting, grondwateronttrekking, verkeerd maaibeheer en vernietiging van hun leefomgeving zijn ze op veel plaatsen verdwenen. Soorten die vroeger algemeen waren, vind je daardoor soms alleen nog in natuurgebieden. Ook speelt mee dat voor sommige soorten Nederland (Zuid-Limburg) de noordwestgrens van hun verspreidingsgebied is. En tenslotte zijn er mensen die orchideeën uitsteken en in hun tuin zetten (of verkopen als tuinplant). Tuinen voldoen meestal niet aan de eisen die orchideeën stellen en de orchideeën zullen dit dan ook niet overleven.
Met een aantal soorten gaat het goed. De brede wespenorchis is in Nederland de meest algemene soort die ook in stadsparken en tuinen voorkomt. Ook met de voorheen zeldzame bijenorchis gaat het goed. Tot 2017 waren alle orchideeën per wet beschermd; nu geldt dat nog maar voor tien soorten.

Een soort die nu bloeit en makkelijk te herkennen is, is de moeraswespenorchis. Deze groeit in groepen, met elkaar verbonden via hun sterk vertakkende wortelstokken. De stengel is zoals bij alle wespenorchissen bebladerd. De bloemen zijn klokvormig en staan naar één kant gericht. Net zoals alle orchideeën hebben moeraswespenorchissen geen aparte kelk- en kroonbladen, maar twee kransen van drie bloemdekbladen. De onderste van de drie binnenste bloemdekbladen heeft de vorm van een lip. Deze dient als landingsplaats voor insecten die voor de bestuiving moeten zorgen. Bij moeraswespenorchis is de lip wit met achterop een gele vlek. Het streepvormige patroon achterin de bloem lokt de insecten aan en er is volop nectar aanwezig. Moeraswespenorchissen worden door heel veel verschillende insecten bezocht: uiteraard door wespen, maar ook door verschillende bijensoorten, zweefvliegen, weekschildkevers en mieren. Net zoals bij alle orchideeën is het zaad stoffijn. Het wordt over grote afstanden door de wind verspreid.
Je vindt de soort vooral langs de kust, in natte, kalkrijke duinvalleien. Ook staan ze (soms massaal) op voormalige zandplaten van afgedamde zeearmen in Zeeland en het Lauwersmeergebied. Op de bovenste foto zie je moeraswespenorchis samen met rietorchis en kleverige ogentroost in het Deltagebied. Meer landinwaarts komt de soort voor op o.a. schrale graslanden en opgespoten terreinen. De moeraswespenorchis staat op de Rode lijst als ‘kwetsbaar’ en is niet beschermd.

Hier lees je waarom ik elke dag een soort plaats.

𝘉𝘳𝘰𝘯𝘯𝘦𝘯: 𝘕𝘦𝘥𝘦𝘳𝘭𝘢𝘯𝘥𝘴𝘦 𝘰𝘦𝘤𝘰𝘭𝘰𝘨𝘴𝘪𝘤𝘩𝘦 𝘧𝘭𝘰𝘳𝘢, 𝘕𝘢𝘵𝘶𝘳𝘦 𝘛𝘰𝘥𝘢𝘺, 𝘍𝘓𝘖𝘙𝘖𝘕, 𝘝𝘦𝘳𝘴𝘱𝘳𝘦𝘪𝘥𝘪𝘯𝘨𝘴𝘢𝘵𝘭𝘢𝘴, 𝘞𝘪𝘬𝘪𝘱𝘦𝘥𝘪𝘢