(13 juli 2023)
Helaas hebben we dit jaar geen bloeiende paarse morgensterren in onze tuin. De planten staan er wel, maar ze zijn aangetast door een zogenaamde brandzwam (of brandschimmel), namelijk de morgensterbrand. Als je op waarneming.nl kijkt, zie je dat morgensterbrand zeldzaam is. Toch zien we deze schimmel bijna jaarlijks in onze tuin.
Op de foto linksboven zie je een bloeiende paarse morgenster van vorig jaar. Het zijn tweejarige planten die na de bloei afsterven. Het is elk jaar afwachten of de nieuw opgekomen exemplaren bloeien of dat ze geïnfecteerd zijn. We hebben overigens wel elk jaar bloeiende gele morgensterren. Zouden die er geen / minder last van hebben? (Het kan natuurlijk ook zijn dat tussen de besmette exemplaren gele morgensterren zitten.)
Soort van dag 165 waren de roesten (roestschimmels). Deze parasitaire schimmels doorlopen in principe vijf stadia op twee verschillende waardplanten (bijvoorbeeld de peer-jeneverbesroest). Brandzwammen zijn ook parasitaire schimmels maar houden het bij één waardplant. Verder infecteren ze de hele plant (de meeste roesten doen dat niet). De schimmel leeft in de hele plant, maar de sporen worden in bepaalde plantendelen gevormd. Dat kunnen de bladeren zijn, maar vaak zijn het delen van de bloemen zoals meeldraden of vruchtbeginsel. Als die plantendelen hun normale functie verliezen, vallen de branden pas echt op. Bij paarse morgenster worden de sporen in de bloemknoppen gevormd; daarom zie je daar geen normale ontwikkeling van de bloemen. Overigens ziet de hele plant er anders uit als die besmet is; hij is grover.
De sporen zijn donker en poederig. Ze lijken op roetdeeltjes en het weefsel waarin de sporen gevormd worden, lijkt wel verbrand. Vandaar dat deze schimmels brandzwammen worden genoemd. Rijpe sporen worden door wind en regen verspreid. De sporen kunnen lange tijd, tot wel tien jaar, in de grond overleven. Om helemaal zeker te zijn van de soort moeten de sporen microscopisch onderzocht worden.
Er bestaan uiteraard nog veel meer soorten brandzwammen. Veel ervan komen in grassen (inclusief granen) en zeggen voor. Stuifbrand is bijvoorbeeld een soort die in gerst voorkomt. In plaats van graankorrels verschijnen er roestbruine sporenmassa’s in de aren. Anemoonbrand komt voor in bosanemoon en boterbloembrand in verschillende soorten boterbloem. Beide soorten brandzwammen ontwikkelen sporen in blazen op de bladeren. Speenkruid heeft zijn eigen brandzwam. Ook inheemse duizendknopen zoals perzikkruid kunnen aangetast zijn met een brand (waterpeperbrand); deze zit in de bloemblaadjes. Op soorten uit de anjerfamilie kunnen verschillende branden voorkomen zoals muurbrand (in muur), zeepkruidbrand (in zeepkruid) en koekoeksbloemmeeldraadbrand (in zeepkruid, koekoeksbloemen). Ik ga er eens beter op letten.
Een bekende exotische brandzwam is builenbrand (foto rechtsboven). Deze komt voor op maïs. Zowel maïs als builenbrand komen oorspronkelijk uit Mexico. De ‘builen’ (gallen) die ontstaan, worden in Mexico gegeten.
Hier lees je waarom ik elke dag een soort plaats: https://inekebams.com/soort-van-de-dag/.
𝘉𝘳𝘰𝘯𝘯𝘦𝘯: 𝘞𝘪𝘬𝘪𝘱𝘦𝘥𝘪𝘢, 𝘣𝘰𝘦𝘬 𝘗𝘭𝘢𝘯𝘵𝘦𝘯𝘨𝘢𝘭𝘭𝘦𝘯, 𝘸𝘢𝘢𝘳𝘯𝘦𝘮𝘪𝘯𝘨.𝘯𝘭
Ineke Bams 