Soort van dag 238: gele aardappelbovist

(26 augustus 2023)

Waarschijnlijk heb je ze wel eens gezien: ‘aardappelen’ in het bos. Soms zijn het er zoveel bij elkaar dat het net lijkt alsof iemand een zak aardappelen heeft uitgestort. Maar het zijn paddenstoelen, aardappelbovisten om precies te zijn. De eerste heb ik dit seizoen al gezien. Ze zijn er van augustus tot diep in de winter.

Vorige week besprak ik een plaatjeszwam (parelamaniet). Daarbij worden de sporen tussen de plaatjes (lamellen) gevormd. Een andere groep paddenstoelen zijn de buikzwammen. Deze paddenstoelen bestaan uit een bol- of eivormige zak, soms op een steel. De sporen worden binnen in deze zak gevormd. Als de zwam rijp is, scheurt de zak open. Soms gebeurt dat ook bij aanraking. Vervolgens neemt de wind de sporen mee. Verschillende paddenstoelen vallen onder de buikzwammen zoals stuifzwammen, stinkzwammen, aardsterren en aardappelbovisten.

In Nederland komen zes soorten aardappelbovist voor. De meest algemene en bekende zijn de gele, de kleine en de wortelende.
Op de meeste foto’s staat de gele aardappelbovist. Deze is okerkleurig, heeft geen steel en voelt ruw aan door de hoekige schubjes. De wand van de gele aardappelbovist is vrij dik: 2-3 mm. De paddenstoelen zijn niet helemaal rond, maar van boven een beetje afgeplat. De sporenmassa is zwart. Op de foto’s in het midden zie je van links naar rechts een gesloten gele aardappelbovist, een die net aan de bovenkant openscheurt en een waarin je de zwarte sporenmassa ziet.
Op de foto rechtsonder zie je een kleine aardappelbovist. Die staat op een soort steel, heeft vlakke bruine schubjes en de buitenwand is dun (1 mm). (Maar het kan ook de wortelende zijn; om er zeker van te zijn had ik hem uit de grond moeten halen.)

Aardappelbovisten zijn symbionten. De zwamvlok van de gele aardappelbovist leeft samen met diverse soorten naald- en loofbomen, o.a. eik en berk. Je vindt ze in bossen en op de hei, op zure zandgronden. De kleine aardappelbovist groeit daarentegen in bossen op rijkere grond en in parken en tuinen.
Er is een parasitaire schimmel die op gele aardappelbovist leeft, namelijk de kostgangerboleet (foto linksonder). Boleten hebben een hoed; daaronder zitten geen plaatjes maar buisjes (daarover een andere keer meer). De basis van de steel van de kostgangerboleet zit altijd vast aan de onderzijde van de gele aardappelbovist. De parasiet is veel zeldzamer dan de gastheer. Je kunt ze tegenkomen van augustus tot in oktober. Onbekend is of de kostgangerboleet parasiteert op de zwamvlok of alleen op de vruchtlichamen van de gele aardappelbovist.

Ook al lijkt een aardappelbovist op een aardappel, je kunt hem beter niet eten. Ze zijn giftig en kunnen zware spijsverteringsklachten veroorzaken, tot flauwvallen aan toe.

Hier lees je waarom ik elke dag een soort plaats.

𝘉𝘳𝘰𝘯𝘯𝘦𝘯: 𝘞𝘪𝘬𝘪𝘱𝘦𝘥𝘪𝘢, 𝘷𝘦𝘳𝘴𝘱𝘳𝘦𝘪𝘥𝘪𝘯𝘨𝘴𝘢𝘵𝘭𝘢𝘴, 𝘣𝘰𝘦𝘬 𝘋𝘦 𝘨𝘳𝘰𝘵𝘦 𝘱𝘢𝘥𝘥𝘦𝘯𝘴𝘵𝘰𝘦𝘭𝘦𝘯𝘨𝘪𝘥𝘴 𝘷𝘰𝘰𝘳 𝘰𝘯𝘥𝘦𝘳𝘸𝘦𝘨