(16 september 2023)
Een van mijn vroegste natuurherinneringen zijn doodgereden egels als we onderweg waren van Assen naar Rotterdam; ik denk ter hoogte van Soesterberg. Ik heb daar als vierjarige heel wat traantjes om gelaten. In mijn herinnering waren het er erg veel. Het verkeer is dan ook één van de ergste bedreigingen van egels. Een egel beschermt zich tegen gevaar door zich op te rollen en dat werkt niet bij auto’s.
Andere gevaren door menselijk handelen zijn maaien (zoals robotmaaiers), verbranding van takken- en bladerhopen, vergiftiging (door bijvoorbeeld gif tegen slakken) en afval waarin ze verstrengeld kunnen raken. Egels kunnen zwemmen maar als ze door steile wanden niet uit het water kunnen komen, verdrinken ze. Momenteel neemt het aantal egels af. Verdroging en minder voedselaanbod spelen daarbij mogelijk ook een rol. Uiteraard hebben egels ook natuurlijke vijanden zoals das en bunzing. Egels kunnen tien jaar oud worden maar halen dat veelal niet.
Tuinen worden steeds belangrijker als leefgebied voor egels. Om inzicht te krijgen hoe het is gesteld met egels in tuinen, kun je op 16 en 17 september meedoen aan de egeltelling. Zie hier voor meer informatie.
Egels zijn nachtdieren die je vaak al met schemering ziet rondscharrelen. Een volwassen egel heeft ongeveer 7.000 stekels op zijn rug en de bovenzijde van zijn kop. Een stekel gaat ongeveer anderhalf jaar mee. Waar geen stekels zitten, heeft een egel haren. Het geluid van een egel kun je niet missen. De eerste keer dat ik tijdens het kamperen een egel hoorde, durfde ik mijn tent niet uit. Ik had geen idee wie al dat lawaai (snuiven, smakken) maakte. Bij het paren maken ze fluitende geluiden. Zijn ze angstig of hebben ze pijn, dan kunnen ze hard gillen (meer dan 100 dB zag ik in een filmpje).
In onze tuin zien we regelmatig een egel. Maar we zien nog vaker hun uitwerpselen. Die zijn zwart en daarin zie je de resten van wat hij gegeten heeft: keverschilden of resten van bessen. Verder eten ze slakken, wormen, rupsen, oorwormen, spinnen en ook wel kleine gewervelde dieren en eieren van grondbroeders. Ze vinden hun voedsel met hun neus.
Egels beschikken over een zesde zintuig: het orgaan van Jacobson. Dit orgaan ligt tussen het gehemelte en de neusholte en hiermee worden nieuwe luchtjes onderzocht. Eerst ruikt de egel aan de nieuwe geur. Dan komt er een flinke hoeveelheid speeksel vrij. Heeft hij de ervaring verwerkt, dan smeert de egel het speeksel op zijn rug. Zo wordt zijn orgaan weer schoon voor nieuwe ervaringen. (Ook o.a. honden, katten en slangen hebben dit orgaan.)
Overdag slapen egels onder bladeren en mos. Een groot deel van het jaar zijn ze in winterslaap: in onze contreien van november tot april. Hun lichaamstemperatuur daalt dan van 35 graden tot 10 graden en ook hun hartslag en ademhaling dalen. Ze doen hun winterslaap in een holletje bedekt met bladeren.
Egels zijn solitaire dieren en hebben grote leefgebieden die elkaar overlappen. Mannetjes bestrijken een gebied van 20 tot 40 ha, vrouwtjes van 10 tot 20 ha. Een egel kan in een nacht enkele kilometers afleggen.
De paartijd is van mei tot en met augustus. De jongen worden tussen juni en oktober geboren. Gemiddeld heeft een vrouwtje vijf jongen. Als ze geboren worden, zijn egels blind en hebben ze nog geen stekels. Deze verschijnen binnen enkele uren en zijn dan wit. Na twee weken gaan de oren en ogen open. Vanaf zes weken zijn ze zelfstandig. Het nest ligt op een goed verborgen plek, bijvoorbeeld onder een takken- of composthoop.
Wil je egels helpen, lees dan hier over wat je wel en beter niet kunt doen.
Hier lees je waarom ik elke dag een soort plaats.
𝘉𝘳𝘰𝘯𝘯𝘦𝘯: 𝘡𝘰𝘰𝘨𝘥𝘪𝘦𝘳𝘷𝘦𝘳𝘦𝘯𝘪𝘨𝘪𝘯𝘨, 𝘞𝘪𝘬𝘪𝘱𝘦𝘥𝘪𝘢, 𝘕𝘢𝘵𝘶𝘳𝘦 𝘛𝘰𝘥𝘢𝘺, 𝘌𝘨𝘦𝘭𝘣𝘦𝘴𝘤𝘩𝘦𝘳𝘮𝘪𝘯𝘨
Ineke Bams 