Soort van dag 267: grote stinkzwam

(24 september 2023)

Onder onze voeten, onder het maaiveld, wemelt het van het leven. Een theelepeltje grond van een gezonde bodem bevat meer levende organismen dan dat er mensen op aarde zijn! Het gaat hierbij uiteraard om (zeer kleine) organismen: bodemdieren en vooral microben. Tot de microben behoren bacteriën, virussen en schimmels. Ook schimmels die met grote vruchtlichamen bovengronds komen, worden tot de microben gerekend.
Microben leven van organische stof dat in de bodem aanwezig is of eraan toegevoegd wordt (denk aan uitwerpselen, dode organismen, afgevallen bladeren). Vaak is dit organische materiaal al voorbewerkt door allerlei bodemdiertjes. Microben zetten de resten om in voedingsstoffen die door planten opgenomen kunnen worden. Met elkaar vormt dit het bodemvoedselweb, een zeer complex systeem dat gevoelig is voor allerlei verstoringen en waarvan nog veel niet bekend is.

Een schimmel die leeft van vermolmd hout in of op de bodem, is de grote stinkzwam. Deze behoort tot de buikzwammen. Bij deze zwammen worden de sporen in het vruchtlichaam gevormd en als ze rijp zijn komen ze naar buiten. Dat kan op verschillende manieren. De zak waarin de sporen zich ontwikkelen, kan openscheuren. Dit gebeurt bijvoorbeeld bij de aardappelbovisten. Er zijn ook buikzwammen die (deels) ondergronds blijven: de truffels. Deze worden gegeten door dieren en verspreiden hun sporen via de uitwerpselen van deze dieren. Een andere opvallende groep buikzwammen zijn de stinkzwammen. Je ruikt ze vaak eerder dan dat je ze ziet. De meest algemeen voorkomende in ons land is de grote stinkzwam.

De ontwikkeling van een grote stinkzwam begint met een zogenaamd duivels- of heksenei, dat uit de grond omhoog komt (foto’s rechtsboven). Zo’n duivelsei is 3-6 cm groot. Binnen in dat ei vindt de vorming van de sporen plaats. Zijn de sporen rijp, dan breekt het duivelsei open en komt het fallusvormige vruchtlichaam tevoorschijn dat maximaal 20 cm hoog kan worden. De steel hiervan is sponsachtig. Op de top zit een wit kapje met een honingraatstructuur. Hierop zit de kleverige, olijfgroene sporenmassa. De aasgeur die de paddenstoel verspreidt, trekt vliegen en kevers aan. Deze voeden zich met de sporenmassa en verspreiden de sporen via hun uitwerpselen. Soms kan de groene laag al binnen twee uur opgegeten zijn en dan zie je alleen nog het witte kapje. Ook de resten van de stinkzwammen vallen bij allerlei dieren in de smaak zoals je op de foto rechtsonder kunt zien.

Een soort die veel op de grote stinkzwam lijkt, is de duininktzwam. Deze komt alleen langs de zeereep voor, een plek waar je de grote stinkzwam niet zult aantreffen. Deze schimmel leeft op plantenresten van helm.

Hier lees je waarom ik elke dag een soort plaats.

𝘉𝘳𝘰𝘯𝘯𝘦𝘯: 𝘢𝘭𝘭𝘦𝘴𝘰𝘷𝘦𝘳𝘱𝘢𝘥𝘥𝘦𝘯𝘴𝘵𝘰𝘦𝘭𝘦𝘯.𝘯𝘭, 𝘞𝘪𝘬𝘪𝘱𝘦𝘥𝘪𝘢, 𝘷𝘢𝘬𝘣𝘭𝘢𝘥 𝘕𝘓𝘉 𝘴𝘱𝘦𝘤𝘪𝘢𝘭 𝘣𝘰𝘥𝘦𝘮, 𝘰𝘯𝘥𝘦𝘳-𝘩𝘦𝘵-𝘮𝘢𝘢𝘪𝘷𝘦𝘭𝘥.𝘯𝘭