(17 november 2023)
Bij ons in de buurt zijn de sloten nu ‘kaal’: zonder drijvende draadalgen, plompenbladeren of een dek van kroos. Ideaal dus als je vanaf de waterkant vissen wilt kijken, zoals ik gisteren noemde bij de snoek.
Vandaag aandacht voor het kroosdek, ook wel kroosvegetatie genoemd. Deze bestaat uit een of meerdere soorten kroos. Daarnaast kunnen hierin ook watervarens (zoals de exoot grote kroosvaren), sterrenkroos en de levermossen watervorkje en kroosmos voorkomen.
Aleks Droog stuurde mij foto’s van een klein waterplantje uit zijn vijver (foto linksboven). Het bleek te gaan om gewoon watervorkje, een levermos en dus verwant aan het parapluutjesmos. Het komt voor in heldere, stilstaande of langzaam stromende wateren. Ook zie je het wel op drooggevallen plekken. In de herfst zinken de mosplantjes naar de bodem. In het voorjaar ontstaan er nieuwe plantjes uit de toppen van de afgestorven plantjes. Het is een goede zuurstofplant en wordt daarom ook gebruikt in aquaria en vijvers.
‘Kroos’ is niet één soort, maar het gaat hierbij om verschillende soorten die horen tot de aronskelkfamilie. Het zijn de kleinst bekende vaatplanten. De planten bestaan uit schijfjes (blad en stengel in één) die al dan geen worteltje hebben. Zo’n schijfje is een paar millimeter tot een centimeter groot. Alle soorten komen voor op rustig, (zeer) voedselrijk water. Kroos overwintert als drijvend plantje of als overwinteringsknop op de waterbodem.
Op de foto rechtsboven zie je klein kroos, één van de soorten uit het geslacht eendenkroos. Elk schijfje eendenkroos heeft één worteltje. De worteltjes hebben twee functies: ze nemen voedsel op uit het water en ze zorgen ervoor dat de blaadjes in balans blijven.
Kroos kan in het voorjaar bloeien met piepkleine bloemetjes aan de rand van het blad, maar het vermeerdert zich vooral ongeslachtelijk (vegetatief). Uit een schijfje ontwikkelen zich nieuwe schijfjes (plantjes) die vaak nog een tijdje aan elkaar vast blijven zitten. Zo kan kroos zich bij gunstige omstandigheden (juiste temperatuur, aanwezigheid van (erg) veel voedingsstoffen) enorm snel vermeerderen. De plantjes worden verspreid door de beweging van het water en door watervogels bij wie ze aan het verenkleed blijven hangen.
Dikke drijflagen van kroos (foto midden links) laten geen zuurstof en licht door. Hierdoor kunnen er onder het kroos geen waterplanten groeien en kan er door zuurstoftekort vissterfte optreden. Door klimaatverandering ontwikkelen kroosdekken zich eerder in het seizoen.
Het eiwitrijke kroos wordt door allerlei dieren gegeten. Denk maar aan eenden, karperachtige vissen, kreeftachtigen en waterslakken. Ook wordt kroos wel als veevoer of als meststof gebruikt.
Je kunt het je bijna niet voorstellen, maar dat kleine kroos is ook nog waardplant voor verschillende insectensoorten. De rups van het kroosvlindertje (foto midden rechts) leeft onder water in een kokertje van kroosschijfjes dat met lucht gevuld is. Er bestaan ook mineerders van kroosschijfjes, namelijk de larven van het kroossnuittorretje en bepaalde oevervliegen.
En dan is er nog sterrenkroos. Op de foto linksonder zie je het in een kwelsloot in Vinkeveen, begin deze maand. En op de foto rechtsonder in een stroompje bij Staverden in maart. Sterrenkroos blijft in de winter groen en is in dat jaargetijde dan ook een belangrijke zuurstofplant.
Sterrenkroos is geen familie van eendenkroos, maar verwant aan weegbree. In ons land komen negen verschillende soorten voor. De meest algemene is gewoon sterrenkroos. Deze vormt lange, tengere stengels die wortelen in de bodem. Het heeft blaadjes langs de stengel en blaadjes die als ‘kroos’ op het water drijven. Sterrenkroos bloeit ook, met onopvallende bloempjes, zelfs onder water.
Hier lees je waarom ik elke dag een soort plaats.
𝘉𝘳𝘰𝘯𝘯𝘦𝘯: 𝘕𝘦𝘥𝘦𝘳𝘭𝘢𝘯𝘥𝘴𝘦 𝘰𝘦𝘤𝘰𝘭𝘰𝘨𝘪𝘴𝘤𝘩𝘦 𝘧𝘭𝘰𝘳𝘢, 𝘞𝘪𝘬𝘪𝘱𝘦𝘥𝘪𝘢, 𝘕𝘢𝘵𝘶𝘳𝘦 𝘛𝘰𝘥𝘢𝘺, 𝘝𝘦𝘭𝘥𝘨𝘪𝘥𝘴 𝘞𝘢𝘵𝘦𝘳- 𝘦𝘯 𝘰𝘦𝘷𝘦𝘳𝘱𝘭𝘢𝘯𝘵𝘦𝘯
Ineke Bams 