Soort van dag 332: fruitbomen

(28 november 2023)

Van de fruitgewassen die in ons land worden gekweekt, hoort het grootste deel tot de rozenfamilie. Denk maar aan appel, peer, kers, pruim, braam, framboos en aardbei. Ook wilde soorten als lijsterbes, meidoorn, roos, vogelkers en sleedoorn horen tot deze familie. De bloemen van al deze bomen en struiken worden door een verscheidenheid aan insecten bestoven. In boomgaarden wordt daar vaak de honingbij voor ingezet. Op de foto linksonder zie je een kegelbijvlieg op perenbloesem; op de foto daarnaast appelbloesem.
De soortvorming binnen de rozenfamilie is nog steeds in ontwikkeling. Soorten binnen één geslacht kruisen daardoor onderling makkelijk met elkaar. Bij de braam en de meidoorn kwam dit al ter sprake. Zo is vermoedelijk ook de pruim ontstaan: als kruising tussen de sleedoorn en de (niet inheemse) kerspruim.
Van de appel en de peer (en mogelijk ook de kers) komt een wilde soort in ons land voor. De cultuurvormen van appels, peren en kersen die wij telen en eten, komen van oorsprong uit Zuid-Europa en Klein-Azië en zijn meegenomen door de Romeinen. Nakomelingen hiervan en kruisingen met inheemse soorten vind je op allerlei plekken in de natuur.

De wilde peer komt slechts nog maar op een paar plekken voor, in Zuid-Limburg en bij Winterswijk. Deze soort heeft takdorens; de ronde vruchtjes zijn slechts enkele centimeters groot en zitten vol steencellen. De wilde peer is overigens een andere soort dan de peer waarvan wij de cultuurvariëteiten eten; ze kunnen onderling wel kruisen.
Ook bij de wilde appel eindigen de takken in dorens. Wilde appeltjes zijn groengeel, hard, wrang en maar drie centimeter groot. Hij groeit alleen nog hier en daar op de Veluwe en de stuwwal bij Nijmegen en in de Achterhoek, Drenthe en Noord-Limburg. De appels die wij eten, stammen af van kruisingen van meerdere appelsoorten.
Van de zoete kers is niet duidelijk hoe hij in ons land terecht is gekomen: spontaan of door de mens. In ons land komt deze boom vooral in de zuidoostelijke helft van het land voor en hij wordt ook aangeplant. Op de foto linksboven zie je een bloeiende zoete kers in het Bunderbos. De kersenvariëteiten voor consumptie stammen af van kruisingen van de zoete kers met de (niet inheemse) zure kers.

Fruitbomen zijn waardplanten voor allerlei organismen die in de fruitteelt ‘ziekten en plagen’ worden genoemd. Op deze website zie je een aantal staan.
Wat opvalt, is dat veel organismen op alle fruitboomsoorten voorkomen. Dat heeft te maken met al die nauwe verwantschappen binnen de rozenfamilie. Veel soorten binnen de rozenfamilie zijn daardoor gastheer voor dezelfde organismen.

Vooral veel vlindersoorten hebben fruitbomen als waardplant. Bijvoorbeeld de psi-uil die nu als pop achter de schors of in een schorsspleet overwintert. Of de voorjaarsuilen die als pop in de grond zitten en vanaf maart rondvliegen. Ook enkele spanners (waarover morgen meer), kokermotten, een stippelmot en mineervlindertjes zijn op fruitbomen te vinden.
Ook voor andere insecten zijn fruitbomen een waardplant. Denk maar aan verschillende soorten snuitkevers en galvormende insecten zoals galmuggen en bladluizen. Te veel om op te noemen dus. Al deze ‘plaaginsecten’ zijn weer voedsel voor insectenetende zangvogels en sluipwespen.
Uiteraard wordt het fruit ook gegeten, niet alleen door mensen, maar ook door allerlei dieren.

Op fruit en fruitbomen komen verschillende schimmels voor. Denk maar aan meeldauw, grauwe schimmel, schurft en verschillende vormen van vruchtrot. Deze laatste wordt o.a. veroorzaakt door een Monilia-schimmel (foto rechtsonder). Op peer kun je peer-jeneverbesroest vinden. Verschillende soorten bacteriën kunnen de bomen of het fruit aantasten zoals bacterievuur dat al genoemd is bij meidoorn.

Hier lees je waarom ik elke dag een soort plaats. ‘Fruitbomen’ zijn als soortgroep voorgedragen door mijn zus Thanja.

𝘉𝘳𝘰𝘯𝘯𝘦𝘯: 𝘕𝘦𝘥𝘦𝘳𝘭𝘢𝘯𝘥𝘴𝘦 𝘰𝘦𝘤𝘰𝘭𝘰𝘨𝘪𝘴𝘤𝘩𝘦 𝘧𝘭𝘰𝘳𝘢, 𝘞𝘪𝘬𝘪𝘱𝘦𝘥𝘪𝘢, 𝘷𝘦𝘳𝘴𝘱𝘳𝘦𝘪𝘥𝘪𝘯𝘨𝘴𝘢𝘵𝘭𝘢𝘴.𝘯𝘭, 𝘢𝘳𝘵𝘪𝘬𝘦𝘭 ‘𝘍𝘳𝘶𝘪𝘵 𝘪𝘯 𝘥𝘦 𝘕𝘦𝘥𝘦𝘳𝘭𝘢𝘯𝘥𝘴𝘦 𝘯𝘢𝘵𝘶𝘶𝘳’ (𝘉. 𝘔𝘢𝘦𝘴, 2011)