(3 december 2023)
Een levende vos te zien krijgen valt niet mee. Vossen zijn (mensen)schuw en gaan vooral ’s nachts op pad. Toch heb ik een enkele keer overdag een vos gezien, zoals op de foto links in Meijendel. Onder het pijltje zie je (als je heel goed kijkt) een vos. Omdat ik verder geen foto’s van deze dieren heb, ter illustratie foto’s van opgezette vossen uit Naturalis.
De vos is net zoals de wolf en de goudjakhals een inheemse hondachtige. Daarnaast komt er tegenwoordig nog een hondachtige in ons land voor, de wasbeerhond (een exoot).
De vos heeft de grootte van een flinke kat, maar door zijn dikke vacht lijkt hij groter. De vacht is oranjebruin, rood of bruingrijs; zijn buik is grijswit. In de winter is de vacht veel dikker dan in de zomer en grijzer van kleur.
Vossen maken holen; die zijn hoofdzakelijk bedoeld voor vrouwtjes die drachtig zijn en die jongen hebben. Vaak gebruiken ze hiervoor konijnenholen en dassenburchten die ze verder uitgraven. Overdag verblijven vossen op een beschut plekje bovengronds, bijvoorbeeld onder een dichte struik of in een greppel.
Vossen hebben een divers menu; het belangrijkste daarop zijn kleine zoogdieren (muizen en konijnen). Daarnaast eten ze vogels, eieren, valfruit, regenwormen, kevers, aas en afval.
Kleine prooidieren zoals woelmuizen worden vooral op gehoor gevangen. Grotere prooien besluipen ze en vervolgens springen ze er bovenop. Vogelnesten halen ze leeg en holen worden uitgegraven.
Vossen bewaren ook voedsel, achter boomschors of in een kuiltje dat ze toedekken. Om te kunnen overleven hebben vossen de neiging om meer voedsel te verzamelen dan dat ze op dat moment op kunnen. Ze jagen achter een prooidier aan tot het uit beeld is. Daarom richten ze soms slachtingen aan in kippenhokken e.d.: de vogels raken in paniek (een extra trigger) en kunnen niet ontsnappen.
Vossen jagen alleen maar ze leven wel in familieverband: vader, moeder, welpen en dochters. Jonge mannetjes trekken weg. Een territorium van een vader (rekel) en moeder (moer) is zo’n 100-400 ha groot. In de stad zijn de territoria veel kleiner omdat het voedselaanbod groter is.
De paartijd is van december tot februari. Eind maart of begin april worden in het hol de jonge vosjes geboren. Mannetjes helpen bij het verzamelen van voedsel voor de jongen, maar komen het hol niet in. Vanaf half juni leeft de hele familie bovengronds.
Tot in de jaren ’70 kwam de vos vooral in het oosten van ons land voor. Maar tegenwoordig vind je ze bijna overal, ook in de stad, als er maar voldoende voedsel en dekking is. De Zeeuwse en Zuid-Hollandse eilanden waren lang ‘vossenvrij’, maar ook daar komen inmiddels vossen voor. Op de Waddeneilanden worden ze eveneens soms gezien; dan gaat het om exemplaren die door mensen zijn losgelaten. Deze vossen worden bejaagd, omdat ze veel schade kunnen toebrengen aan kustvogels die op de grond broeden.
Vossen brengen ook schade toe aan weidevogels. Weidevogelbeschermers (boeren) mogen vossen laten afschieten. Sinds 12 mei 2006 staat de vos op de landelijke vrijstellingslijst en mag het dier overdag met het geweer bejaagd worden als er schade is of dreigt. In stedelijk gebied kunnen vangkooien gebruikt worden. Een andere maatregel is het plaatsen van rasters. In natuurgebieden worden in eerste instantie maatregelen getroffen om vossen te weren en om vogels veilige alternatieven te bieden zoals broedeilandjes. Helpt dit niet, dan wordt ook daar de vos bejaagd.
Andere bedreigingen van vossen zijn het verkeer en ziektes zoals schurft en hondsdolheid. Ze zijn drager van verschillende soorten parasieten waaronder de vossenlintworm. Deze wordt in ons land alleen in Zuid-Limburg en Oost-Groningen aangetroffen. Ook mensen kunnen met eitjes besmet raken via de ontlasting van vossen. Daarom wordt afgeraden in deze gebieden rauwe bessen en paddenstoelen te eten.
Hier lees je waarom ik elke dag een soort plaats: https://inekebams.com/soort-van-de-dag/.
𝘉𝘳𝘰𝘯𝘯𝘦𝘯: 𝘻𝘰𝘰𝘨𝘥𝘪𝘦𝘳𝘷𝘦𝘳𝘦𝘯𝘪𝘨𝘪𝘯𝘨.𝘯𝘭, 𝘣𝘪𝘫12.𝘯𝘭, 𝘫𝘢𝘨𝘦𝘳𝘴𝘷𝘦𝘳𝘦𝘯𝘪𝘨𝘪𝘯𝘨.𝘯𝘭, 𝘳𝘪𝘷𝘮.𝘯𝘭, 𝘞𝘪𝘬𝘪𝘱𝘦𝘥𝘪𝘢
Ineke Bams 