(24 december 2023)
Met kerst zijn veel Engelse kerken en huizen versierd met hulsttakken. Dat gaat terug op een voorchristelijk gebruik: de druïden in Engeland versierden hun hutten met hulsttakken om de bosgeesten te eren. Hulst zou ook beschermen tegen blikseminslag, demonen en heksen. De Kelten noemden hulst ‘tinne’ wat vuur (warmte en licht) betekent. Tijdens de Saturnusfeesten in december stuurden de Romeinen elkaar als gelukwens een takje hulst. Dit zou je kunnen vergelijken met de hedendaagse kerstkaarten waarop hulsttakjes zijn afgebeeld.
Hulst is wintergroen en vandaag de dag worden altijdgroene bomen nog steeds gezien als teken van hoop en als symbool voor eeuwigheid, (eeuwig) leven en een leven na de dood. In het vroege christelijke geloof van de Noordwest-Europeanen zag men in hulst de voorspelling van het lijden van Jezus: de stekelige bladeren verwezen naar de doornenkroon en de rode bessen naar bloeddruppels. Ook dachten deze eerste christenen dat het brandende braambos van Mozes een hulst moet zijn geweest en dat het kruis waaraan Jezus gekruisigd was, van hulsthout was gemaakt.
Daarom dat ik vandaag, de dag voor kerst, aandacht besteed aan hulst, de enige wintergroene loofboom van Noordwest-Europa en daarom zo vol symboliek.
Hulst komt van nature voor in beuken- en eikenbossen, op min of meer zure, vochtige, matig voedselrijke zand- of leembodems. Deze langzaam groeiende boom kan tien meter hoog worden, maar haalt dat niet als hij in de schaduw van hogere bomen, m.n. beuken, staat. Eigenlijk alleen in Drenthe en Zuid-Limburg wordt hulst een echte boom. Elders kennen we hem als een flinke struik.
Het is een typische Atlantische soort: hij is gevoelig voor strenge vorst en houdt van een regenachtig klimaat.
De leerachtige bladeren zijn scherp getand, met afwisselend een tand omhoog en een tand omlaag gericht. Bij oude bomen zijn de bladeren min of meer gaafrandig. Ze blijven twee tot vijf jaar aan de boom zitten. Op afgevallen bladeren op arme zandgronden kun je in de zomer het hulstdekselbekertje vinden.
Het leerachtige blad beschermt de hulst tegen vraat. Toch is er een vlieg die daar geen problemen mee heeft, namelijk de hulstvlieg, een bladmineerder. Deze overwintert momenteel als larve in de bladeren. Voor de late bremspanner en het boomblauwtje is hulst een van de waardplanten. Het boomblauwtje zet haar eitjes in het voorjaar af op hulst. De rupsen eten vervolgens van de bloemknoppen.
De hulst is tweehuizig; dat betekent dat je ook struiken zonder bessen tegenkomt. De bloemen staan in kluwens in de bladoksels. De bloemen op de mannelijke plant zijn geelachtig (foto rechtsonder); de bloemen op de vrouwelijke plant zijn kleiner en witter (foto links daarvan). De bloemen worden door allerlei insecten bestoven.
De bessen zijn rood; sommige hulststruiken dragen gele bessen. Verschillende vogelsoorten eten ervan. Voor mensen zijn de bessen giftig.
Het was me al opgevallen dat ik tegenwoordig zoveel hulst in de bossen zie. Had ik vroeger niet goed opgelet? Maar het blijkt dat hulst ook daadwerkelijk meer voorkomt. Hulst profiteert van de klimaatsverandering. Op allerlei plekken komen jonge hulststruiken tot ontwikkeling, zowel in bossen waar ze van oorsprong staan als verwilderd vanuit tuinen. Positief? Onder een dicht hulststruweel kan weinig groeien. Afgevallen blad van de hulst verteert slecht, waardoor andere plantensoorten moeilijk kunnen kiemen. In Zuid-Engeland veroorzaakt de hulst plaatselijk zoveel biodiversiteitsverlies, dat de soort wel vergeleken wordt met een invasieve exoot. Dat hadden de druïden destijds nooit kunnen bedenken.
Tot slot om de kerstdagen door te komen drie verhalen waarin hulst een rol speelt: een legende, waarom hulst zijn blad in de winter behoudt en het verhaal van koning hulst en koning eik. Fijne Feestdagen!
Hier lees je waarom ik elke dag een soort plaats.
𝘉𝘳𝘰𝘯𝘯𝘦𝘯: 𝘍𝘭𝘰𝘳𝘢𝘣𝘢𝘭𝘢𝘯𝘴 2023, 𝘴𝘵𝘦𝘮𝘥𝘦𝘳𝘣𝘰𝘮𝘦𝘯.𝘯𝘭, 𝘕𝘦𝘥𝘦𝘳𝘭𝘢𝘯𝘥𝘴𝘦 𝘰𝘦𝘤𝘰𝘭𝘰𝘨𝘪𝘴𝘤𝘩𝘦 𝘧𝘭𝘰𝘳𝘢, 𝘣𝘰𝘦𝘬 𝘋𝘦 𝘱𝘭𝘢𝘯𝘵𝘦𝘯𝘤𝘰𝘥𝘦, 𝘞𝘪𝘬𝘪𝘱𝘦𝘥𝘪𝘢
Ineke Bams 