(21 juni 2023)
In de week van de invasieve exoten (16 t/m 25 juni) besteed ik elke dag aandacht aan een (invasieve) exoot. Het gaat hierbij om planten en dieren die door toedoen van de mens in ons land voorkomen en schadelijk zijn, o.a. voor de biodiversiteit. Vandaag gaat het over de muskusrat. De foto’s van de muskusratten heb ik niet zelf gemaakt. Ze komen beide van Pixabay (bovenste van gayleenfroese2; onderste van Bilderwelt68).
De muskusrat is een knaagdier (woelmuis) dat oorspronkelijk uit Noord-Amerika komt. De soort is begin 20e eeuw in Tsjechië ingevoerd voor zijn pels en later ook uitgezet voor de jacht. In 1941 is de eerste muskusrat in Nederland gezien.
Muskusratten hebben een dikke bruine vacht, kleine oogjes en nauwelijks zichtbare oren. Zonder de staart mee te rekenen kunnen ze 40 cm lang worden. De kale, zijdelings afgeplatte staart is maximaal 25 cm. Hij is groter dan de bruine rat (die bovendien grotere oren heeft). Beverratten (ook een exoot) en bevers zijn veel groter dan de muskusrat. Het is een echt waterdier.
Muskusratten planten zich razendsnel voort. Een vrouwtje heeft drie worpen per jaar, met vijf tot acht jongen per worp. Na een half jaar zijn de vrouwtjes geslachtsrijp. Muskusratten worden door verschillende predatoren gegeten.
De belangrijkste reden om de muskusrat in Nederland te bestrijden, is dat de soort schade toebrengt aan dijken en oevers door het graven van holen en gangen. Hierdoor verzwakken ze, kunnen ze instorten en neemt de kans op overstroming toe. Ook spoorwegen en wegen kunnen ondermijnd worden. Verder veroorzaken muskusratten o.a. schade aan landbouw en visserij.
Ook hebben ze invloed op het ecosysteem. Ze eten ongelooflijk veel planten. Eén muskusrat kan in een nacht anderhalve vierkante meter vegetatie verorberen. Bij voorkeur eten ze riet, lisdodde en zeggen. In de winter eten ze rietwortels. Door toedoen van de muskusrat verandert dus de vegetatiesamenstelling. En dat heeft weer invloed op allerlei dieren die in die vegetatie leven. Muskusratten eten ook allerlei ongewervelden (ook rivierkreeften).
De muskusrat wordt in Nederland al lang bestreden. Hij staat sinds 2017 op de Unielijst van invasieve exoten. Dus ze mogen niet verhandeld, gehouden en vervoerd worden. De bestrijding wordt gecoördineerd door de Unie van Waterschappen. Hieraan wordt jaarlijks 35 miljoen euro uitgegeven. In 2019 hebben alle waterschappen samen besloten om de muskusrat terug te dringen tot de landsgrens. Met de beverrat is dit al gelukt. Doel is dat er in 2034 in het binnenland van Nederland geen levensvatbare populatie muskusratten meer is. Dat is het geval als er minder dan 500 muskusratten per jaar worden gevangen (in 2020 nog 48.000). De dieren zullen dan nog voornamelijk in de grenszone en langs rivieren en beken worden gevangen.
De waterschappen hebben speciale muskusrattenvangers in dienst. Muskusratten worden gevangen met klemmen. Deze worden onder water voor de ingang van het hol geplaatst, gemarkeerd met een oranje vlaggetje. Tijdens de trekperiodes van de dieren worden er ook kooien ingezet als val. De bestrijders proberen dit steeds diervriendelijker te doen.
Muskusratten zijn eetbaar en werden m.n. in België aangeboden als waterkonijn. Sinds de soort op de Unielijst staat, is dat verboden. De commercie is er namelijk niet bij gebaat dat een soort wordt bestreden. (Amerikaanse rivierkreeften (soort van dag 170) worden gevangen door de beroepsvisserij; bij deze dieren gaat men er van uit dat ze toch niet uit ons land weg te krijgen zijn.)
Hier lees je waarom ik elke dag een soort plaats.
𝘉𝘳𝘰𝘯𝘯𝘦𝘯: 𝘕𝘝𝘞𝘈, 𝘡𝘰𝘰𝘨𝘥𝘪𝘦𝘳𝘷𝘦𝘳𝘦𝘯𝘪𝘨𝘪𝘯𝘨, 𝘕𝘢𝘵𝘶𝘳𝘦 𝘛𝘰𝘥𝘢𝘺, 𝘩𝘥𝘴𝘳.𝘯𝘭, 𝘶𝘯𝘪𝘦𝘷𝘢𝘯𝘸𝘢𝘵𝘦𝘳𝘴𝘤𝘩𝘢𝘱𝘱𝘦𝘯.𝘯𝘭
Ineke Bams 