(5 juni 2023)
Een leuke ontmoeting afgelopen zaterdag: op de Brunssumerheide zagen we deze zandhagedis. Ik neem aan een vrouwtje, want de mannetjes hebben in de voortplantingstijd (voorjaar en zomer) opvallend groene flanken. Vrouwtjes, maar ook jonge dieren, zijn bruin van kleur.
In Nederland komen van nature vier soorten hagedissen voor: hazelworm, muurhagedis (alleen in Maastricht), levendbarende hagedis en zandhagedis. Op ravon.nl vind je een herkenningskaart hagedissen; hierop kun je de verschillen tussen de hagedissen goed zien.
Zandhagedissen hebben voorkeur voor open, zandige terreinen met lage vegetatie. Je vindt ze daarom vooral in duin- en heidegebieden. De grootste dichtheden komen voor op de Veluwe en in de duinen (m.u.v. Zeeland).
De zandhagedis kan (inclusief staart) maximaal 21 cm lang worden. Hij eet allerlei ongewervelde dieren, vooral geleedpotige, zoals kevers, spinnen, sprinkhanen, muggen en vlinders en hun rupsen. Voordat hij op jacht gaat, warmt hij zich eerst op in de zon. Zandhagedissen worden zelf gegeten door egels, reigers, buizerd, torenvalk, uilen, klauwieren en kraaien.
Zandhagedissen overwinteren onder de grond, in een verlaten zoogdierhol of in een zelf gegraven hol. Eind maart / begin april komen ze uit winterslaap. Eerst komen de mannetjes tevoorschijn, twee weken later volgen de vrouwtjes. De voortplantingsperiode duurt tot begin juni. Dan vallen vooral de groengekleurde mannetjes op die actief op zoek zijn naar een partner. In juni en begin juli zul je vooral vrouwtjes zien die op zoek zijn naar een geschikte plek om de eitjes af te zetten. Het vrouwtje legt haar eieren 5-10 cm diep op een open zandplek. Na de eiafzet worden er minder zandhagedissen waargenomen. Het is dan sowieso warmer waardoor de hagedissen niet in de zon hoeven te zitten om op te warmen voordat ze op jacht gaan. De zonnewarmte broedt de eieren uit. Vanaf begin augustus komen de jonge zandhagedisjes uit hun eieren.
Op zich gaat het goed met de zandhagedis in Nederland. De populaties groeien, maar er komen nauwelijks nieuwe leefgebieden bij. Dat komt door de versnippering van de natuur in Nederland. Dat de populaties groeien, komt doordat er meer ruimte voor dynamiek is in de duinen en op heideterreinen. Zo is er meer open zand beschikbaar voor de eiafzet. De zandhagedis is een echte zonaanbidder en profiteert van het warmer wordende klimaat. De zandhagedis heeft op de Rode Lijst de status ‘kwetsbaar’.
Hier lees je waarom ik elke dag een soort plaats.
𝘉𝘳𝘰𝘯𝘯𝘦𝘯: 𝘙𝘈𝘝𝘖𝘕, 𝘯𝘦𝘥𝘦𝘳𝘭𝘢𝘯𝘥𝘴𝘦𝘴𝘰𝘰𝘳𝘵𝘦𝘯.𝘯𝘭, 𝘕𝘢𝘵𝘶𝘳𝘦 𝘛𝘰𝘥𝘢𝘺
Ineke Bams 