(30 juli 2023)
De oranjerode vruchten van de wilde lijsterbes zijn al rijp. Tot in oktober hangen ze in de bomen, wachtend op vogels die de bessen opeten en via hun poep de zaden verspreiden. Bij ons in de tuin liggen nu helaas al veel bessen onder de bomen: ze zijn door halsbandparkieten uit de bomen gepikt, maar niet opgegeten.
Wilde lijsterbes is een soort waaraan je kunt zien dat het klimaat verandert. Vijfenzeventig jaar geleden waren de bessen pas half augustus rijp, nu in de tweede helft van juli en soms al eind juni.
De wilde lijsterbes is een kleine boom of struik die maximaal negen meter hoog wordt. Het blad is oneven geveerd en verkleurt in de herfst tot geel of oranjerood. In mei bloeien de bomen met roomwitte tuilen (schermvormige trossen). De bloemen ruiken wat weeïg en daar komen vooral vliegen op af. Ook bijen bezoeken de bloemen.
De boom hoort tot de rozenfamilie. De bloemen zijn vijftallig en hebben veel meeldraden. Van het geslacht lijsterbes komen in Europa nog meer soorten voor. Deze worden in ons land ook wel aangeplant (bijvoorbeeld meelbes, elsbes en Zweedse lijsterbes).
De vruchten worden gegeten door lijsterachtigen en spreeuwen. Op de foto linksonder zie je een merelvrouwtje zich te goed doen aan de bessen. Ik heb wel eens een groep spreeuwen zien landen op een lijsterbes. Binnen de kortste keren was de boom leeg. Hopelijk blijven er voorlopig nog even bessen hangen voor koperwieken en kramsvogels (beide lijsterachtigen) die vanaf september als wintergast of als doortrekker in ons land zijn. Niet alleen voor besseneters zijn de lijsterbessen een fijne boom. De dichte takkenstructuur maakt de boom tot een ideale plek om nesten in te maken.
De bessen werden vroeger gebruikt door vogelvangers. De wetenschappelijke soortnaam ‘aucuparia’ verwijst daarnaar. Ook werden de vruchten aan varkens gevoerd.
De bessen zijn voor mensen enigszins giftig. Ze bevatten parasorbinezuur wat maagklachten kan veroorzaken. Bij verhitten wordt de stof omgezet in het onschadelijke sorbinezuur. Van de vruchten kunnen dus wel jam e.d. gemaakt worden.
Wilde lijsterbessen groeien van nature op niet te voedselrijke en zure gronden. Maar ze doen het ook goed op andere bodems, behalve op zware klei en mergel. Er zijn verschillende cultuurvariëteiten die als straatboom aangeplant worden.
Het is een van de weinige bomen die zelfs in het hoge noorden van Europa (zoals de Noordkaap) nog kan groeien. Het is daar de meest vorstbestendige boom. Aan het einde van de laatste ijstijd was de wilde lijsterbes dan ook een van de eerste houtgewassen die zich weer in onze streken vestigden.
Hier lees je waarom ik elke dag een soort plaats.
𝘉𝘳𝘰𝘯𝘯𝘦𝘯: 𝘕𝘦𝘥𝘦𝘳𝘭𝘢𝘯𝘥𝘴𝘦 𝘰𝘦𝘤𝘰𝘭𝘰𝘨𝘪𝘴𝘤𝘩𝘦 𝘧𝘭𝘰𝘳𝘢, 𝘞𝘪𝘬𝘪𝘱𝘦𝘥𝘪𝘢, 𝘕𝘢𝘵𝘶𝘳𝘦 𝘛𝘰𝘥𝘢𝘺
Ineke Bams 