(26 september 2023)
In de bodem, onder het maaiveld, kun je goed voedselvoorraden voor de winter aanleggen. Verschillende dieren doen dat dan ook, waaronder gaaien.
Ik heb een aantal jaar herfstactiviteiten verzorgd voor basisscholen in De Ronde Venen. Ik had dan een opgezette gaai bij me. Bijna geen kind of volwassene wist overigens wat voor vogel dat was. Ik vertelde dan dat gaaien als wintervoorraad eikels en andere noten in de grond stoppen. Een gaai verzamelt vijf eikels. Met vier in zijn krop en een in zijn snavel vliegt hij naar een geschikt plekje binnen zijn territorium. Daar duwt of tikt hij ze één voor één in de grond. Ik las ergens dat een gaai in een herfst wel 5.000 eikels weg kan werken. Hij kiest plekken die hij makkelijk kan herkennen, ook als er sneeuw ligt. Bijvoorbeeld bij een paaltje of een boomstronk. In onze tuin gebruikt hij de voet van de beukenhaag. Ziet hij dat hij bespied wordt, dan graaft hij ze later weer op en verstopt ze opnieuw.
De kinderen (groep 3 en 4) kregen van mij elk vijf eikels die ze moesten verstoppen. Na afloop van de activiteit moesten ze die eikels zien terug te vinden. En dat lukte vaker niet dan wel. Ze wisten de plek niet meer of de eikels waren intussen door andere kinderen gekaapt. Het respect voor de gaai was groot!
Niet alle verstopte eikels worden overigens in de winter opgegeten. De gaaien vergeten er een paar of ze hebben ze niet allemaal nodig. Op deze manier zorgen gaaien voor de verspreiding van de eik en andere notenbomen. De gaai is niet de enige vogel die noten verstopt. Ook raven, eksters en kauwen (allemaal kraaiachtigen) maken voedselvoorraden.
Gaaien eten vooral in de winter noten. Verder eten ze insecten, eieren en jonge zangvogels. In het najaar eten ze ook vruchten.
Gaaien zijn kraaiachtigen en dus zangvogels. De zang is heel gevarieerd, vol imitaties. Maar hun geschreeuw… dat kan ik toch wat minder waarderen. Gaaien slaan snel alarm als er gevaar is en daar profiteren andere vogels weer van. Hier vind je hun geluiden.
Gaaien zijn mooie vogels, met hun bruinroze kleur. Maar het mooist zijn de blauw-zwart gestreepte veertjes op de vleugels. Laatst vond ik de prooiresten van een vogel in onze tuin. Dankzij het veertje wist ik dat het om een gaai ging.
De gaai is van oorsprong een bosvogel maar hij is steeds vaker in parken en tuinen te vinden. Toch blijven ze nog wel schuw. Ze broeden elk jaar bij onze buren in de tuin en ik zie ze vaak overvliegen. Maar rustig stilzitten voor een goede foto: ho maar.
Bij de laatste Nationale Tuinvogeltelling stond hij op nummer 15. De gaaien die in ons land broeden, blijven hier. In de winter worden ze aangevuld met gaaien uit Noord- en Oost-Europa. Dat kan in sommige jaren om aanzienlijke aantallen gaan (‘invasies’). Gaaien worden ook wel Vlaamse gaaien genoemd. Hier zijn verschillende verklaringen voor. Een ervan luidt dat wij in Nederland dachten dat de invasies van gaaien vooral uit Vlaanderen zouden komen.
Hier lees je waarom ik elke dag een soort plaats.
𝘉𝘳𝘰𝘯𝘯𝘦𝘯: 𝘝𝘰𝘨𝘦𝘭𝘣𝘦𝘴𝘤𝘩𝘦𝘳𝘮𝘪𝘯𝘨, 𝘯𝘢𝘵𝘶𝘶𝘳𝘱𝘶𝘯𝘵.𝘣𝘦, 𝘞𝘪𝘬𝘪𝘱𝘦𝘥𝘪𝘢
Ineke Bams 