(8 december 2023)
In sommige wilgen zie je de hele winter rozetjes van verdorde bladeren hangen. Deze rozetjes worden ‘wilgenroosjes’ genoemd (niet te verwarren met de plant wilgenroosje) en worden veroorzaakt door een galmug. Net zoals de galwespen zijn galmuggen als volwassen insect klein en onopvallend. Hun bestaan verraden ze door de gallen die door de planten gevormd worden als reactie op de larfjes van de galmuggen. Gallen van galmuggen kun je vinden op knoppen, bladeren, vruchten, stengels en wortels.
In ons land komen ruim 350 verschillende galmugsoorten voor. Daar zitten ook soorten bij die geen gallen veroorzaken. Van een aantal soorten eten de larven dood organisch materiaal of schimmels. Ook zijn er soorten waarvan de larven predator of parasiet zijn.
De larven van galvormende galmuggen verteren hun voedsel grotendeels buiten hun lichaam. Ze prikken met hun mond een cel van de plant aan, vervolgens zuigen ze de inhoud op en dan spugen ze dat weer uit, samen met enzymen voor de vertering. Na enige tijd wordt zo’n half verteerd druppeltje weer opgezogen en in het diertje verder verteerd. De plant reageert op het uitspugen met het vormen van een gal.
De vrouwtjes van de gewone wilgenroosjesgalmug leggen hun eitjes tussen de knopschubben van de eindknop van een wilg. Dat kunnen verschillende soorten wilg zijn zoals kruipwilg (foto rechtsonder) of schietwilg (overige foto’s). De galvorming heeft tot gevolg dat de tak niet verder in de lengte uitgroeit. Wel komen de bladeren uit en die blijven in een rozet staan, dus zonder stengel ertussen. Van een rozet zijn de buitenste blaadjes het grootst, de binnenste klein. In een rozet bevindt zich één larve. Die zit veilig opgeborgen tussen de blaadjes en heeft er genoeg te eten. In de herfst verkleurt de gal van groen naar bruinzwart. De larve wordt een pop. En zo brengt het insect de winter door.
Soms zitten er in een rozet meerdere larven. Dan gaat het om galmugsoorten die hun eitjes in bestaande gallen leggen.
Van het geslacht waartoe de gewone wilgenroosjesgalmug behoort, komen in ons land meer dan twintig soorten voor. Zij hebben allemaal de wilg als waardplant. Elke soort veroorzaakt weer een ander soort gal. Ook galmuggen van andere geslachten, galmijten en bladwespen veroorzaken gallen op wilgen.
Er zijn veel planten die galmuggen als waardplant gebruiken. Bij verschillende planten heb ik foto’s van gallen geplaatst: bij zwarte toorts, beuk, brandnetel en boerenwormkruid.
Onder de galvormers zijn ook soorten die schadelijk zijn voor de land- en tuinbouw. De koolgalmug bijvoorbeeld legt haar eitjes in de groeipunt van een koolplant en deze gaat verloren. Wel lopen de zijknoppen uit en zo ontstaat ‘draaihartigheid’. Op peren vind je de perendikkopgalmug en op frambozenstruiken de frambozenschorsgalmug. Onder de parasitaire galmuggen zijn er daarentegen soorten die in de land- en tuinbouw ingezet worden voor de bestrijding van plaaginsecten zoals bladluis en spint.
Hier lees je waarom ik elke dag een soort plaats.
𝘉𝘳𝘰𝘯𝘯𝘦𝘯: 𝘣𝘰𝘦𝘬 𝘗𝘭𝘢𝘯𝘵𝘦𝘯𝘨𝘢𝘭𝘭𝘦𝘯, 𝘣𝘭𝘢𝘥𝘮𝘪𝘯𝘦𝘦𝘳𝘥𝘦𝘳𝘴.𝘯𝘭, 𝘞𝘪𝘬𝘪𝘱𝘦𝘥𝘪𝘢, 𝘌𝘯𝘵𝘰𝘮𝘰𝘭𝘰𝘨𝘪𝘴𝘤𝘩𝘦 𝘉𝘦𝘳𝘪𝘤𝘩𝘵𝘦𝘯 63(5) 2003
Ineke Bams 