Soort van dag 95: viooltjes

(5 april 2023)

Ik heb veel lievelingsplanten en misschien staan viooltjes wel bovenaan. Bij het Bewaarde Land (natuurbelevingsprogramma voor basisscholen) had ik niet voor niets ‘Bosviool’ als naam gekozen. Waarom viooltjes me zo aanspreken? Mogelijk omdat ze klein maar fijn zijn en omdat ze je met hun ‘gezichtje’ aankijken.

Van de viooltjesfamilie komt alleen het geslacht viooltje bij ons voor. Soorten van andere geslachten vind je vooral in de tropen. Het geslacht viooltje kent vierhonderd soorten. In Nederland komen dertien (onder)soorten voor. In de collage zie je de volgende afgebeeld: bleeksporig bosviooltje, akkerviooltje, driekleurig viooltje, duinviooltje en maarts viooltje.
Viooltjes worden wel onderscheiden in twee groepen: meerkleurige en blauwe viooltjes. Onder de meerkleurige vallen het driekleurig, akker-, duin- en zinkviooltje. Al de andere zijn blauwe viooltjes, ook al kunnen hun bloemen soms wit of paarsblauw zijn. De blauwe viooltjes zijn altijd wat moeilijker op naam te brengen.

Ik denk dat iedereen wel een viooltje herkent. Hun bloemen zijn tweezijdig symmetrisch met vijf kroonblaadjes waarvan de onderste een buisvormige spoor heeft. In die spoor bevindt zich de nectar. Een insect dat nectar wil halen, wordt eerst bevochtigd door vocht uit de top van de stijl. Vervolgens komt het langs de meeldraden. Het stuifmeel blijft door het vocht extra goed hangen. Daarna kan het insect pas bij de nectar komen. Als het insect op een volgende bloem landt, wordt het stuifmeel door de stijltop afgestreken. Wilde bijen en hommels zijn de bestuivers van viooltjes.
Het eerst bloeiende viooltje is het maarts viooltje, hoewel ik ook al akkerviooltjes in bloei heb gezien. In de zomer kunnen maarts viooltje en bleeksporig bosviooltje zogenaamde cleistogame bloemen vormen. Deze bloemen openen zich niet en bestuiven zichzelf.

Viooltjes hebben een doosvrucht met drie kleppen. Als de vrucht rijp is, trekken de verdroogde kleppen zich samen en worden de zaden één voor één weggeschoten. Aan het zaad zit een vettig aanhangsel (mierenbroodje) waar mieren op af komen. Die slepen het zaad mee naar hun nest of bijten onderweg het mierenbroodje eraf.

Viooltjes zijn waardplanten voor o.a. de parelmoervlinders. Afgebeeld is de duinparelmoervlinder die het duinviooltje en hondsviooltje als waardplant heeft. Ook de viooltjessnuittor en sommige galmuggen zijn afhankelijk van viooltjes. Verder kun je schimmels (een roestzwam en een brandzwam) op viooltjes vinden.

Gekweekte viooltjes zijn bastaarden van verschillende soorten viooltjes (zoals driekleurig en geel viooltje en het niet-inheemse hoornviooltje). Deze kunnen soms verwilderen. Ook andere viooltjessoorten worden als sierplant aangeplant en kunnen vervolgens verwilderen. Maarts viooltje bijvoorbeeld vind je op plekken met stinzenflora. Maarts viooltje ruikt lekker en wordt verwerkt in parfums en in de keuken gebruikt. Ook driekleurig viooltje wordt gebruikt, m.n. als garnering.

Hier lees je waarom ik elke dag een soort plaats.

𝘉𝘳𝘰𝘯𝘯𝘦𝘯: 𝘕𝘦𝘥𝘦𝘳𝘭𝘢𝘯𝘥𝘴𝘦 𝘖𝘦𝘤𝘰𝘭𝘰𝘨𝘪𝘴𝘤𝘩𝘦 𝘍𝘭𝘰𝘳𝘢, 𝘞𝘪𝘬𝘪𝘱𝘦𝘥𝘪𝘢, 𝘦𝘤𝘰𝘱𝘦𝘥𝘪𝘢

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: