Soort van dag 272: duizendpoten

(29 september 2023)

We zitten midden in de bodemdierendagen. Het bodemleven is erg divers en sommige diertjes zijn microscopisch klein. Daarom dat de organisatoren tien diergroepen hebben geselecteerd als ‘ambassadeur’ voor al dat bodemleven, de ‘Tiny Ten’. Het gaat om dieren die je zonder microscoop of loep kunt bekijken.
Van de ‘Tiny Ten’ zijn de volgende zeven groepen al behandeld: regenwormen, pissebedden, mieren, huisjesslakken, naaktslakken, spinachtigen en de mol. De drie resterende groepen zijn: duizendpoten, miljoenpoten en kevers.

Duizendpoten en miljoenpoten horen tot de veelpotigen, een onderstam van de geleedpotigen. Wereldwijd zijn 16.000 veelpotigen beschreven. Ze leven allemaal op het land en je kunt ze vinden op vochtige plekken, in bodems en tussen dode bladeren. Duizendpoten hebben één paar poten per segment; miljoenpoten hebben twee paar per segment. Dat is het duidelijkste onderscheid tussen deze twee groepen, niet het aantal poten, want dat verschilt per soort. Vandaag aandacht voor de duizendpoten, morgen voor de miljoenpoten.

Er zijn meer dan 3.000 duizendpoten bekend waarvan 44 soorten in Nederland zijn waargenomen.
Een duizendpoot heeft een kop en een afgeplat achterlijf dat uit een aantal segmenten bestaat. Hoeveel, dat verschilt per soort. De meeste duizendpoten worden enkele centimeters groot. In het Amazonegebied komt een soort voor die 30 cm lang kan worden.
Duizendpoten hebben vrij lange voelsprieten. Ogen hebben ze ook maar deze zijn niet zo goed ontwikkeld als die van insecten. De meeste duizendpoten hebben gifklauwen. Hiermee doodt een duizendpoot zijn prooi. Vervolgens knipt de duizendpoot zijn maaltijd met die klauwen in stukken en eet hij de stukjes op. Dat ook mensen door een duizendpoot ‘gebeten’ kunnen worden, heb ik zelf gemerkt toen ik een grote duizendpoot wilde oppakken. Het voelde aan als een steek door een bij of wesp. Kleine duizendpoten komen niet door je huid heen.
De vrouwtjes zetten hun eitjes af op de bodem of onder stenen. Verschillende soorten bewaken hun eitjes en verzorgen deze (beschermen tegen beschimmeling). Jonge duizendpoten hebben minder segmenten en poten dan de ouders. Bij elke vervelling komt er weer een segment en een potenpaar bij. Het kan jaren duren voordat een duizendpoot volwassen is. Ze kunnen dan ook jaren oud worden.

Duizendpoten zijn snelle jagers. Ze eten allerlei kleine bodemdiertjes (wormen, slakken, insecten, spinnen, pissebedden) en worden als nuttig beschouwd omdat ze ook veel soorten eten die aan planten knagen. Zelf worden ze gegeten door amfibieën, reptielen, roofkevers en vogels.

Ik had geen echt goede foto’s van duizendpoten. Dus ik ben gisteren nog even op zoek gegaan in onze tuin. Gekeken onder poten en stenen, in de compost, onder gras en bladeren. Alle diergroepen van de ‘Tiny Ten’ heb ik gezien (van de mol zijn sporen).
In de collage zie je vertegenwoordigers van de drie orden duizendpoot die in ons land voorkomen. Links en rechts bovenaan zie je een van de gewone duizendpoten, ook wel steenlopers genoemd. Deze hebben als ze volwassen zijn 15 paar poten. Onder de steenloper zie je een bladkruiper. Bladkruipers hebben 21 paar poten. Daaronder zie je een aardkruiper. Deze zijn lang en dun, hebben meer dan 35 paar poten en geen gifklauwen. Ze leven ondergronds, zijn relatief langzaam en eten ook wel van plantenwortels.

Hier lees je waarom ik elke dag een soort plaats.

𝘉𝘳𝘰𝘯𝘯𝘦𝘯: 𝘞𝘪𝘬𝘪𝘱𝘦𝘥𝘪𝘢, 𝘏𝘦𝘵 𝘨𝘦𝘭𝘦𝘦𝘥𝘱𝘰𝘵𝘪𝘨𝘦𝘯𝘣𝘰𝘦𝘬, 𝘸𝘢𝘢𝘳𝘯𝘦𝘮𝘪𝘯𝘨.𝘯𝘭