Soort van dag 357: wintermuggen

(23 december 2023)

Ook in de winter kun je (volwassen) insecten vinden. Dat kunnen natuurlijk zeer late najaarssoorten of zeer vroege voorjaarssoorten zijn. Maar er zijn ook insecten (en andere ongewervelden) die juist in de winter actief zijn en zich dan voortplanten. Over de wintervlinders heb ik het al gehad. Een ander voorbeeld zijn de wintermuggen, een muggenfamilie waarover nog maar weinig bekend is. Voor zover bekend komen er in ons land acht soorten voor, maar het kunnen er ook meer zijn. Toch kent iedereen de wintermuggen wel: het zijn de muggen die zelfs bij temperaturen rond het vriespunt actief worden zodra de zon even schijnt en het windstil is. Je ziet dan de mannetjes in zwermen een dansje opvoeren om de aandacht van de vrouwtjes te trekken.

Wintermuggen zijn nauw verwant aan de langpootmuggen, maar dan een slag kleiner. Ze hebben lange poten en een lang lijf. Op de foto kun je dat goed zien. Bovendien hebben ze drie puntoogjes (ocelli) boven op hun kop; die ontbreken bij de langpoot- en steltmuggen.
Het exemplaar op de foto vond ik aan de binnenkant van het deksel van het compostvat. Welke soort het precies is, is niet met het blote oog te zien. Bij mannetjes moet je naar de tangetjes op het achterlijf kijken en bij de vrouwtjes naar de legboor.
Voor wintermuggen hoef je overigens niet bang te zijn, want ze hebben nauwelijks monddelen. Ze eten niet tijdens hun volwassen leven en zullen ons dus ook niet steken. Ze teren op het voedsel dat ze in hun larvestadium tot zich genomen hebben.
Wintermuggen maken een soort antivries in hun lichaam aan waardoor ze bij lichte vorst niet bevriezen. Is het echt koud of houdt de kou aan, dan kruipen ze alsnog weg om niet te bevriezen, om weer tevoorschijn te komen bij een beetje stralingswarmte.

Na de voortplanting legt het vrouwtje haar eitjes in de grond. De larven leven van rottend plantaardig materiaal, schimmels, kadavers en uitwerpselen. In een paar weken tijd eten de larven zich vol en gaan dan in ‘zomerslaap’. In de herfst of de winter (afhankelijk van de soort) verpoppen ze zich en komen ze als volwassen insect tevoorschijn.
Zie je in de zomer dansende muggen, dan zijn het waarschijnlijk dansmuggen.

Als je boven smeltende sneeuw muggen ziet dansen, dan heb je te maken met de dooimug, een van de wintermugsoorten. Ze dansen alleen boven de plekken waar de sneeuw al verdwenen is. Als je een wit vel papier onder een zwerm legt, verhuist die naar een donkere plek.

Ligt er een sneeuwdek, ook dan kun je kleine beestjes vinden, zoals de sneeuwmug, de sneeuwvlo en springstaarten.
De sneeuwmug is in ons land alleen uit Zuid-Limburg bekend. Overigens zijn ze alleen dood waargenomen, in insectenvallen. Deze muggensoort heeft geen vleugels en kruipt over de sneeuw.
De sneeuwvlo, ook wel sneeuwspringer genoemd, is geen vlo maar een schorpioenvlieg. Ook bij dit dier ontbreken de vleugels. Hij kan sprongen van 20 cm maken. Je kunt hem op de zandgronden vinden van oktober tot maart, bij temperaturen rond de 10 graden en soms ook lager. Het vrouwtje zet haar eitjes af op mos waarvan de larven vervolgens eten.

Er zijn ook steekmuggen (dag 205) die ’s winters binnenshuis actief blijven en ten onrechte wintermuggen worden genoemd. Het gaat hierbij om de grote steekmug (geringde wintersteekmug) en een ondersoort van de huissteekmug. Vooral in zachte winters kunnen we last van deze muggen ondervinden.

Hier lees je waarom ik elke dag een soort plaats.

𝘉𝘳𝘰𝘯𝘯𝘦𝘯: 𝘕𝘢𝘵𝘶𝘳𝘦 𝘛𝘰𝘥𝘢𝘺, 𝘯𝘢𝘵𝘶𝘶𝘳𝘧𝘰𝘵𝘰𝘨𝘳𝘢𝘧𝘪𝘦.𝘯𝘭, 𝘞𝘪𝘬𝘪𝘱𝘦𝘥𝘪𝘢, 𝘪𝘯𝘴𝘦𝘤𝘵𝘦𝘯-𝘦𝘶𝘳𝘰𝘱𝘢.𝘭𝘪𝘯𝘯𝘢𝘦𝘶𝘴.𝘯𝘢𝘵𝘶𝘳𝘢𝘭𝘪𝘴.𝘯𝘭, 𝘣𝘯𝘯𝘷𝘢𝘳𝘢.𝘯𝘭/𝘷𝘳𝘰𝘦𝘨𝘦𝘷𝘰𝘨𝘦𝘭𝘴/