Soort van dag 189: gehakkelde aurelia

(8 juli 2023)

Dit weekend (7 t/m 9 juli) is de landelijke Tuinvlindertelling. Vorig jaar bestond de top10 uit: dagpauwoog, atalanta, klein koolwitje, citroenvlinder, kleine vos, bont zandoogje, bruin zandoogje, groot koolwitje, gehakkelde aurelia en boomblauwtje. Meer informatie vind je op hier. Vandaag aandacht voor de gehakkelde aurelia.

Ik vind de gehakkelde aurelia één van de mooiste vlinders: oranje met zwarte vlekken en een gekartelde rand. Met dichtgeklapte vleugels lijkt hij net een dor blaadje (bruin met een C-vormig wit vlekje). Dat is wel zo handig, want deze vlinder overwintert als volwassen vlinder tussen afgevallen blad (en in boomholtes en takkenbossen). Ook de rups is goed gecamoufleerd: hij zit in z’n eentje op de bovenkant van een blad en lijkt net op een vogelpoepje.
De gehakkelde aurelia heeft verschillende planten als waardplant: vooral de grote brandnetel maar ook hop, ruwe iep, ribes-soorten, boswilg en hazelaar. De rupsen groeien het hardst op brandnetel. De volwassen vlinder eet nectar van verschillende planten. Als ze in het voorjaar ontwaken, eten de vlinders eerst nectar van sleedoorn en wilgen. Later in het jaar zie je ze op akkerdistel, braam en koninginnekruid. In het najaar eten ze ook rottend fruit.
Er zijn twee generaties. Nu vliegt de eerste generatie, tot in de tweede helft van augustus. Daarna zie je tot begin oktober de tweede generatie vliegen; deze gaat in winterslaap en ontwaakt weer in maart/april.

De gehakkelde aurelia is een warmteminnende soort van bosranden, struwelen, open plekken in het bos, parken en tuinen. Het verspreidingsgebied in Nederland varieerde de afgelopen eeuw nogal. In de jaren ’80 bijvoorbeeld kwam de soort alleen beneden de grote rivieren voor. Nu zijn ze overal in Nederland te vinden, het ene jaar met meer exemplaren dan het andere jaar. In Engeland denken ze dat het voorkomen in de 19e eeuw een flinke knauw kreeg toen er op minder plekken hop werd geteeld (doordat veel lokale brouwerijen verdwenen). Gehakkelde aurelia zou namelijk aanvankelijk een voorkeur hebben gehad voor hop als waardplant. Pas later heeft de soort de grote brandnetel als waardplant ontdekt. Nu komt de soort in vrijwel heel Groot-Brittannië voor. Ook de warmere zomers zullen eraan bijdragen dat de soort steeds noordelijker voorkomt. Maar dan moet het ook weer niet te droog zijn, want aan verlepte brandnetels hebben de rupsen niks. Met de Tuinvlindertelling komt er enige duidelijkheid over hoe het nu met de soort (en andere vlindersoorten) gesteld is na de droge zomer van 2022.

Hier lees je waarom ik elke dag een soort plaats.

𝘉𝘳𝘰𝘯𝘯𝘦𝘯: 𝘞𝘪𝘬𝘪𝘱𝘦𝘥𝘪𝘢, 𝘝𝘭𝘪𝘯𝘥𝘦𝘳𝘴𝘵𝘪𝘤𝘩𝘵𝘪𝘯𝘨, 𝘝𝘦𝘳𝘴𝘱𝘳𝘦𝘪𝘥𝘪𝘯𝘨𝘴𝘢𝘵𝘭𝘢𝘴, 𝘕𝘢𝘵𝘶𝘳𝘦 𝘛𝘰𝘥𝘢𝘺